Jakie są najczęstsze przyczyny nadmiernych gazów i jak je ograniczyć?
Uczucie pełności, przelewanie czy wzdęcia to powszechnie występujące objawy, które wskazują na to, że w jelitach zbiera się zbyt dużo gazów. Choć ich produkcja jest naturalną częścią trawienia, w niesprzyjających okolicznościach mogą powstawać w nadmiarze. Co wpływa na ten proces i jak go kontrolować?
Skąd się biorą gazy jelitowe?
Gazy w jelitach powstają przede wszystkim w procesie fermentacji bakteryjnej resztek pokarmowych. To proces fizjologiczny, który w normalnych okolicznościach nie powoduje dyskomfortu. Jednak niektóre produkty spożywcze są bogate w związki (np. cukry o krótkich łańcuchach), które słabo wchłaniają się z jelit i szybko ulegają fermentacji – powstaje nadmiar gazów jelitowych, które wywołują wzdęcia i związane z nimi dolegliwości. Produkty wzdymające to m.in.:
- warzywa kapustne (np. brokuły, kalafior, kapusta),
- rośliny strączkowe (np. fasola, soczewica),
- produkty mleczne – u osób z nietolerancją laktozy,
- napoje gazowane – dostarczają do przewodu pokarmowego dwutlenek węgla, który wchodzi w skład gazów jelitowych,
- słodziki (np. sorbitol, maltitol).
Dodatkowo część gazów trafia do układu trawiennego w wyniku nadmiernego połykania powietrza, np. podczas posiłków, żucia gumy czy palenia papierosów. Zjawisku temu sprzyja szybkie i niedokładne przeżuwanie, picie przez słomkę oraz mówienie w trakcie posiłku.
Potencjalne przyczyny chorobowe nadmiernych gazów jelitowych
Choć wzdęcia wynikają zwykle z niegroźnych przyczyn, czasami miewają podłoże chorobowe. Mogą pojawić się w przebiegu np.:
- zespołu jelita drażliwego (IBS),
- przerostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO),
- zaburzeń czynnościowych pracy jelit, np. przewlekłych zaparć,
- nieswoistych zapaleń jelit, np. choroby Leśniowskiego-Crohna,
- choroby refluksowej przełyku.
Dlatego każdy objaw (nawet ten pozornie błahy lub krępujący), który towarzyszy nam regularnie, powinien być skonsultowany z lekarzem. Warto wybrać się do niego zwłaszcza wtedy, gdy pojawiają się przy tym dodatkowe, niepokojące dolegliwości, takie jak utrata masy ciała, przewlekłe biegunki czy ból brzucha[1].
Jak złagodzić wzdęcia i ograniczyć gazy?
Jeśli wzdęcia często nam dokuczają, w pierwszej kolejności zwróćmy uwagę na jadłospis. Warto ograniczyć w nim produkty wzdymające, które mogą być przyczyną problemu. Ponadto starajmy się jeść powoli, dokładnie przeżuwając każdy kęs pożywienia, by ograniczyć połykanie powietrza. Unikajmy też czynników nasilających ten problem, takich jak żucie gumy czy palenie papierosów.
W przypadku uciążliwych dolegliwości możemy również zastosować preparat na wzdęcia na bazie symetykonu. To substancja powierzchniowo czynna, która działa wyłącznie w obrębie przewodu pokarmowego. Jest przy tym obojętna dla organizmu i nie wpływa na zachodzące w nim procesy.
Symetykon zmniejsza napięcie powierzchniowe pęcherzyków gazu obecnych w jelitach. Pod jego wpływem pękają, a ich zawartość rozprasza się, po czym zostaje wydalona lub wchłonięta przez ściany przewodu pokarmowego. Dzięki temu może zniknąć nieprzyjemne uczucie napięcia i pełności brzucha.
Ponieważ najczęstszą przyczyną gazów jelitowych są złe nawyki żywieniowe, w pierwszej kolejności przyjrzyjmy się im i wprowadźmy odpowiednie modyfikacje. Jeśli jednak mimo to wzdęcia utrzymują się lub towarzyszą im inne dolegliwości, warto skonsultować ten problem z lekarzem.
[1] Gulbicka, P., & Grzymisławski, M. (2016). Wzdęcia brzucha – najczęstsze przyczyny i postępowanie. Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne, 6(1): 69-76
