Nawracające zapalenie zatok – skąd się bierze i jak je łagodzić

Ostre zapalenie zatok to nie tylko choroba sezonowa – może pojawić się niezależnie od pory roku, a niektóre osoby są na nią szczególnie podatne. W takiej sytuacji objawy często ustępują tylko na krótko, po czym wracają przy kolejnej infekcji czy zmianie pogody. Kto jest najbardziej narażony na nawracające ostre zapalenie zatok?

Skąd się bierze nawracające ostre zapalenie zatok?

Podstawowym problemem w ostrym zapaleniu zatok jest zalegający w nich gęsty śluz. Jego nadmiar wytwarza się w wyniku stanu zapalnego, a odpływ jest utrudniony ze względu na obrzęk błony śluzowej. Wydzielina oblepia też nabłonek dróg oddechowych i osłabia pracę obecnych na nim rzęsek, których zadaniem jest jej transport na zewnątrz. 

Zalegający śluz stwarza korzystne środowisko dla rozwoju drobnoustrojów, zwiększając ryzyko rozwoju infekcji. Jeśli w tym czasie choroba nie jest odpowiednio leczona lub zostanie zlekceważona, stan zapalny może się utrwalać, a mechanizm oczyszczania zatok ulega dalszemu osłabieniu. Ponadto pewne czynniki dodatkowo utrudniają odpływ śluzu, co sprzyja nawracającemu ostremu zapaleniu zatok. Należą do nich m.in.:

• wady anatomiczne, np. skrzywiona przegroda nosowa,
• alergiczny nieżyt nosa,
• zanieczyszczenia powietrza i dym tytoniowy,
• niedobory odporności^[1].

Jak leczyć nawracające ostre zapalenie zatok?

W leczeniu ostrego zapalenia zatok stosuje się glikokortykosteroidy donosowe, które redukują obrzęk błony śluzowej i ułatwiają odpływ wydzieliny, a także leki przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, np. ibuprofen.

Ponadto kluczową kwestią jest oczyszczenie dróg oddechowych ze śluzu. Możemy w ten sposób przyspieszyć proces zdrowienia oraz zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby. Jednym ze stosowanych w tym celu preparatów jest doustny lek na zatoki na bazie olejków eterycznych:

• eukaliptusowego,
• mirtowego,
• cytrynowego,
• pomarańczowego.

Taka kompozycja działa na kilka sposobów. Przede wszystkim nasila wydzielanie w zatokach wodnistego płynu, który rozrzedza gęsty śluz. Jednocześnie pobudza ruch rzęsek nabłonka oddechowego, ułatwiając jego odpływ. Wykazuje też właściwości odkażające i przeciwzapalne, więc może zmniejszyć obrzęk i uczucie zatkania nosa, a także skrócić czas trwania choroby^[2].

Domowe sposoby wspierające leczenie ostrego zapalenia zatok

Odpływ śluzu z zatok możemy poprawić również przy użyciu domowych sposobów. Regularne płukanie nosa i zatok roztworami soli fizjologicznej lub hipertonicznej pomaga usuwać zalegającą wydzielinę, alergeny i drobnoustroje, a także zmniejsza obrzęk śluzówki. Równie ważne jest odpowiednie nawilżanie powietrza w pomieszczeniach – przesuszona i podrażniona błona śluzowa jest bardziej podatna na infekcje. Z kolei prawidłowe nawodnienie organizmu zapobiega nadmiernemu zagęszczaniu śluzu.

W okresach zaostrzeń ulgę mogą przynieść inhalacje parowe lub z użyciem nebulizatora, które chwilowo poprawiają drożność nosa i zmniejszają uczucie rozpierania twarzy. Należy także unikać czynników drażniących, takich jak dym papierosowy, intensywne zapachy i zanieczyszczone powietrze.

Nawracające ostre zapalenie zatok wynika zwykle z kilku współwystępujących czynników, w tym utrzymującego się obrzęku śluzówki i zaburzonego odpływu wydzieliny. Dlatego nie powinno się lekceważyć nawet łagodnie przebiegających infekcji dróg oddechowych – niedoleczone ostre zapalenie zatok znacznie zwiększa ryzyko nawrotu choroby.

^[1]Bielecki, P., Sieśkiewicz, A., Garkowski, M., Rogowski, M., & Kowal, K. (2017). Przewlekłe zapalenie zatok obocznych nosa: spojrzenie alergologa i laryngologa. Alergologia Polska, 4(2): 68-76.

^[2]Nurzyńska-Wierdak, R. (2015). Terapeutyczne właściwości olejków eterycznych. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, 25(1): 1-19.