Dlaczego białko jest potrzebne w diecie?

Białko to jeden z podstawowych makroskładników odżywczych, który wraz z tłuszczami i węglowodanami stanowi podstawę zdrowej i zbilansowanej diety. Jakie są jego właściwości? Gdzie szukać źródeł białka i dlaczego należy kontrolować jego spożycie?

Białko – co to jest?

Białka, inaczej nazywane proteinami, to związki organiczne zbudowane z aminokwasów, połączonych wiązaniami peptydowymi w długie łańcuchy. Są one niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Ich głównym zadaniem jest budowa mięśni, komórek, a także elementów kości i narządów. Odpowiadają za transport substancji, wpływają na wzrost i rozwój organizmu, uczestniczą w procesie gojenia ran, a także regulują nastrój.

Białka dzielimy na pełnowartościowe i niepełnowartościowe. Pierwszy rodzaj zawiera wszelkie niezbędne aminokwasy, które musimy dostarczać organizmowi wraz z pożywieniem. Białko niepełnowartościowe nie zawiera kompletu aminokwasów, w związku z czym koniecznie jest łączenie go z innymi, dopełniającymi produktami.

Aby dowiedzieć się więcej na temat budowy białka oraz jego zapotrzebowania, zajrzyj na stronę: https://www.vitapku.pl/zywienie/bialka-proteiny-rodzaje-i-rola-w-organizmie.

Funkcje białka w organizmie

Rola białka w organizmie jest naprawdę wszechstronna – nie tylko pomaga rozbudować mięśnie, jak powszechnie się uważa, ale także stanowi kluczowy element wielu innych procesów. Białko pełni funkcję:

• budulcową – stanowi składnik mięśni, kości, skóry, włosów, paznokci oraz narządów wewnętrznych, naprawia i regeneruje uszkodzone tkanki i komórki;

• regulacyjną – uczestniczy w procesach metabolicznych jako enzymy i hormony, wspiera utrzymanie prawidłowej równowagi płynów w organizmie;

• odpornościową – buduje przeciwciała chroniące przed infekcjami i chorobami;

• transportową – przenosi istotne dla organizmu substancje, jak np. tlen, dwutlenek węgla, hormony, witaminy, minerały czy składniki odżywcze;

• energetyczną – w przypadku niedoboru innych źródeł energii, organizm może wykorzystywać białko jako paliwo.

Gdzie szukać protein? Źródła białka w diecie

Białko znajduje się w wielu różnych produktach spożywczych. Podstawowy podział źródeł protein to:

• zwierzęce – produkty mleczne, jak twaróg, ser, jogurty, a także w jaja, ryby i mięso (wołowina, drób, wieprzowina);

• roślinne – rośliny strączkowe (fasola, ciecierzyca, soczewica), orzechy, nasiona, tofu, komosa ryżowa, produkty zbożowe (np. ryż, kasza, pieczywo, płatki), niektóre warzywa i owoce (np. brokuł, szpinak, awokado, banan).

Białko pochodzenia zwierzęcego zawiera wszystkie niezbędne aminokwasy. W przypadku diety wegetariańskiej, wegańskiej lub innej, wykluczającej produkty odzwierzęce, kluczowe jest dostarczanie organizmowi kompletu potrzebnych aminokwasów poprzez odpowiednie łączenie składników, np. roślin strączkowych z produktami zbożowymi lub orzechami. Przykładem takiego połączenia może być ryż z fasolą lub hummus z pieczywem pełnoziarnistym.

Dieta niskobiałkowa – kiedy jest konieczna?

Choć białko dla większości osób jest niezbędne, są sytuacje, w których jego spożycie musi być ściśle kontrolowane. Przykładem jest fenyloketonuria (PKU) – choroba genetyczna, w której organizm nie potrafi rozkładać aminokwasu o nazwie fenyloalanina. W takim przypadku stosuje się dietę niskobiałkową, która pozwala uniknąć poważnych i nieodwracalnych uszkodzeń układu nerwowego. Białko jest jednak niezbędne do życia, więc uzupełnia się je specjalistycznymi preparatami. Taka dieta musi być skonsultowana z dietetykiem – samodzielne wprowadzanie drastycznych ograniczeń białka bez porozumienia ze specjalistą może prowadzić do niedoborów i negatywnych konsekwencji zdrowotnych.